Karaburun Özel Dedektif: Koruma Bölgesinde Köy Evi Almak

Karaburun ilçesinin tamamı özel çevre koruma bölgesidir; Eğlenhoca’da ya da Bozköy’de bir köy evi ilanına bakarken bu bilgi evin kendisinden önce gelir. Koruma bölgesinde ne yapılabileceğini satıcı değil, Bakanlığın onayladığı plan söyler; tapu kaydındaki beyan ve şerhler de onun izini taşır. İzmir’in Karaburun’u İstanbul’daki adaşıyla sık karıştırılır; burada anlatılan, yarımadanın kuzey ucundaki ilçedir.

Koruma bölgesi ilanı nasıl değiştirir

Bölge 2019’da ilan edildi; bugün geçerli planı Bakanlık onayladı ve ilçenin tamamını kapsıyor. Başka ilçelerde “plan durumu” diye sorulan şeyin Karaburun’daki karşılığı bu plandır: Parselin hangi kullanım alanında kaldığını, üzerine ne yapılıp ne yapılamayacağını o söyler. Köy evi ilanında “köy yerleşik alanı içinde” yazıyorsa bu bir plan iddiasıdır ve planda doğrulanır; “bahçesine bir ev daha yapılır” yazıyorsa bu da öyle.

Alıcının sorduğu yer ikidir: Bakanlığın İzmir’deki il müdürlüğü plan için, ilçe tapu müdürlüğü beyanlar hanesi için. Karaburun’un tapu müdürlüğü ilçe merkezinde, Hükümet Konağı’nda. İkisi birbirini tutmuyorsa alıcı durur; biz o noktada planı yorumlamayız, yalnız yerde görülenin planla ya da ilanla uyuşmadığını yazarız.

Bir olgu daha karar değiştirir: Tarım arazisine konan taşınabilir küçük evler birkaç yıl önce belediye tarafından kaldırıldı. “Şimdilik küçük bir ev koyarsınız” diyen satıcının sözü, bu ilçede, başka bir ilçedeki anlamını taşımaz.

“Yapı yasağı var mı” diye arayana kısa cevap: Tek bir yasak yok, parsel parsel değişen bir plan var. Yasağın olup olmadığı değil, parselin planda hangi alanda kaldığı sorulur; o cevap da ilanda değil kurumda.

Köy evi ilanının dili

Karaburun’da on altı mahallenin on üçü eski köydür; büyükşehir düzenlemesiyle mahalle oldular ama eski tapu ve belgelerde “Bozköy Köyü” gibi ifadeler kalmış olabilir. İlanlar “köy evi”, “köy merkezine yakın”, “deniz manzaralı”, “tek tapu”, “çift parsel” der. Eğlenhoca ilanlarında zeytinlik sık geçer; zeytinli parselde ne yapılabileceğini koruma planı ile tarım kuralları birlikte belirler, ilan değil. Bozköy adı ilan başlıklarında az görülür, daha çok mevki adıyla anılır.

“Tek tapu” sözü en çok soruyu doğurandır. Köy evinin kendisi ile bahçesi aynı parselde mi, yoksa ev bir parselde bahçe komşu parselde mi? Ev iki ayrı tapuya mı bölünmüş, satıcı ikisini de mi satıyor? Bunun belgesi tapuda; biz yerde parselin tek bir bütün gibi mi durduğunu, bahçe duvarının ya da yolun parseli ikiye bölüp bölmediğini, ilanın “tek tapu” dediği alanın yerdeki sınırla uyuşup uyuşmadığını yazarız.

“Deniz manzaralı” sözü de yerinde sınanır: Manzara evden mi görünüyor, parselin tepesinden mi, yoksa yalnız ilan görselinin çekildiği noktadan mı. Alıcı için bu bir süs değil, fiyatı kuran cümledir; yerinde bir kez bakılınca cümlenin ne kadarının evde olduğu anlaşılır.

Uzaktan alan için yol hesabı

Karaburun merkezi Çeşme’den yaklaşık 90 km, İzmir’den yaklaşık 100 km; yol Urla üzerinden Mordoğan’a, oradan merkeze çıkar. Batı kıyısındaki köyler haritada Çeşme’ye yakın görünür ama kara yolu Karaburun merkez üzerinden döner; “Çeşme’ye yakın” diyen bir Küçükbahçe ilanı haritayla değil yol kilometresiyle sınanır. İstanbul’dan ya da İzmir’den ev bakan biri için bunun anlamı şu: Karaburun’daki bir iş ayrı bir gündür, Çeşme’deki bir işle birleştirilmez. Bozköy ve Eğlenhoca ilçe merkezine yakın, ikisi birlikte görülür.

Mevsim de yolu etkiler. Kışın köyler sessizdir, yol boştur, bir evin kullanımda olup olmadığı tek bakışta bellidir; yazın kıyı köylerinde yazlıkçı vardır, köy içi evler yine sessizdir. Köy evine kışın bakmak, “yıl boyu oturulur” diyen ilan için daha iyi bir sınavdır.

Yerinde ne görülür

Köy evinin bugünkü hâli ilandaki görüntüden bağımsız bir şeydir. Çatı, duvar, kapı ve pencereler; evin bir bölümünün yeni, bir bölümünün eski olup olmadığı; bahçe sınırı; yolun eve kadar gelip gelmediği; elektrik ve su sayacının takılı olup olmadığı. Sayaç konusunda bir not: İzinsiz yapıya elektrik, su ve doğal gaz aboneliği yolu bu yıl kapandı. İlanda “elektriği suyu var” yazan bir köy evinde sayacın takılı olması yapının izinli olduğunu göstermez; göstermediğini de göstermez. Sayaç yazılır, yorum yazılmaz.

Çevredeki evlerin kullanımda olup olmadığı da görülür: Kışın köyde kaç evin kapısı açık, yol bakımlı mı, mahalle yıl boyu yaşıyor mu. Bunlar “nasıl bir yer” sorusunun yerinde verilebilen tek cevabıdır; gerisi yorumdur.

Satıcı ve gösteren kişi

Köy evini çoğu kez malik değil, bir yakını ya da İzmir’den gelen bir aracı gösterir. Gösteren kişinin Karaburun’da görülebilen bir yeri var mı, aynı kişi başka köy evlerini de mi gösteriyor, gösterdiği ev ilandaki ev mi: Bizim baktığımız bu. Satıcıyla ilgili belge sorusu, tapu kaydı ve satış yetkisi, alıcı olarak sizin elinizde kalır. Köyde kimseye sorulmaz; kapı kapı dolaşılmaz.

Satıcının İstanbul’da, evin Karaburun’da olması olağan bir durum; alıcı da uzakta olunca ortada kimsenin görmediği bir ev kalır. Bizim işimiz o boşluğu doldurmaktır: Ev orada mı, ilandaki ev mi, bugün nasıl.

Rapor neyi yazar

Uzaktan ev ve arsa işinde Karaburun raporu dört başlıkla gelir: gösteren kişi, parselin ve evin yerdeki hâli, ilanla uyuşan ve uyuşmayan noktalar, çevrenin kış ya da yaz mevsimindeki görünümü. Plan ve tapu hakkında tek satır yazmaz; o iki satırı siz kurumdan alır, raporun yanına koyarsınız. Almak ya da vazgeçmek sizin işinizdir. Karaburun’a gidilen gün, ilan ne diyorsa onun yerde ne kadar karşılığı olduğunu öğrendiğiniz gündür; parayı o günden önce vermemeniz için var.