İstanbul’dan Çeşme’de ev alan kişi evi çoğu kez bir kez, bazen hiç görmeden alır; ilanı bir aracı gösterir, satıcı adına başka biri konuşur, kapora bir hesaba gönderilir ve tapu günü gelene kadar kimsenin kim olduğu tam bilinmez. Bu sayfa o aradaki boşluğu anlatır: Ev ya da arsa alırken yerde kimin olduğu ve ne olduğu, kurum sorgusu yapılmadan önce dışarıdan nasıl görülür.
İlanı gösteren kişi
Çeşme’de ilanlar adresi mahalle, mevki ve site adıyla verir; sokak numarası yoktur. Dolayısıyla evi size gösteren kişi, ilanın tek canlı bağlantısıdır. Bakılan şey basittir: Bu kişi hangi büroda çalışıyor, bürosu sahiden o adreste mi, aynı ilanı başka bir aracı da gösteriyor mu, satıcı adına konuştuğunu söylediği kişiyle görülüyor mu. Aracının yetki belgesini görmek isteriz; belgenin geçerli olup olmadığına kefil olmayız, var olup olmadığını ve kimin adına düzenlendiğini yazarız.
Satıcı adına konuşan kişi ayrı bir sorudur. “Sahibi abim, ben hallediyorum” ya da “mal sahibi yurt dışında, vekâleti bende” cümleleri Çeşme’de olağandır; olağan olmayan, bu kişinin kim olduğunu bilmeden kapora göndermektir. Vekâletin varlığını noter kaydı gösterir, biz onu sorgulamayız; ama bu kişinin yerde o evle ilişkisi olup olmadığı, evin kapısını açabildiği caddeden görülür.
Parselin bugünkü hâli
Yerde şunlar görülür: Parselin yola cephesi var mı, komşu parsellerde ne yapılmış, “denize sıfır” denen yerle deniz arasında başka bir parsel ya da yol var mı, arazide bir başkasının kullanım izi var mı.
Kıyıdaki parselde tapu yetmez, parselin kıyı kenar çizgisine göre nerede kaldığını gösteren onaylı pafta gerekir; sit şüphesinde ise ilk adım tapunun beyanlar hanesidir. İkisini de alıcı ister. Bizim raporumuz bu iki sorguyu yapmaz, ama parselin yerinde sit levhası, koruma bölgesi işareti ya da yapılaşma izi olup olmadığını yazar; bu, kurum sorgusuna hangi soruyla gidileceğini belirler.
Site içinde daire
Ilıca ve Boyalık’taki site içi daire ilanlarında alıcı çoğu kez siteyi hiç görmez. Caddeden görülen şunlardır: Sitenin kapısı ve girişinin bakımı, sezon dışında kaç dairede yaşam belirtisi olduğu, otoparkın ve ortak alanın hâli, ilanda yazan daire numarasının gerçekten o blokta olup olmadığı. Site kapısının içi ve dairenin kendisi bu çalışmaya girmez; aidat, yönetim borcu ve karar defteri gibi bilgiler site yönetiminden alıcı tarafından istenir.
Raporda ne bulursunuz
Üç başlık: Gösteren kişi, satıcı adına konuşan kişi, yerde görülen. Her başlıkta ne görüldüğü ve ne görülmediği yazılır; rapor bir tavsiye içermez. Raporu kapora gününden önce elinizde tutmanız gerekir; görüşmede bu sırayı belirleriz. İstanbul’dan görmeden alım için ilanı gösteren kişi kim, tarla ilanlarındaki “imara açılacak” sözü için kimden sorulur, Karaburun’daki köy evi için koruma bölgesinde köy evi almak yazıları bu sayfanın devamıdır.
Parayı göndermeden önce
Tapuyu ve imar durumunu siz sorgular mısınız?
Sorgulamayız; tapu kaydı ve imar durumu ilgili kurumdan alıcının kendisi ya da vekili tarafından sorulur ve bu sorgunun yerini hiçbir dışarıdan bakış tutmaz. Bizim işimiz o sorgunun öncesidir: Size evi gösteren kişinin satıcı olup olmadığı, parselin ilandaki gibi durup durmadığı, yerde yol, komşu yapı ve kullanım izi olup olmadığı. Bu bilgi, kurum sorgusunu kiminle ve hangi parsel için yapacağınızı kesinleştirir.
Satıcı yurt dışında, vekâletle satılıyor; bu normal mi?
Çeşme’de sık görülür ve kendi başına bir şey söylemez. Önemli olan vekâletle konuşan kişinin kim olduğu ve ilanı gösteren kişiyle aynı olup olmadığıdır. Biz aracıyı ve gösteren kişiyi yerde görürüz; vekâletin kendisini noterde siz görürsünüz. Yurt dışındaki satıcı için saha sözü vermeyiz.
Parsel Karaburun’da; Çeşme’deki evle aynı gün bakılır mı?
Aynı güne sığmaz. Karaburun yolu Çeşme’den başlayan bir günü ikiye böler; Eğlenhoca, Bozköy gibi köylerdeki parsel ayrıca köy içi yolla bulunur. İki iş iki ayrı gün olarak planlanır ve bedel buna göre konuşulur; aynı gün iki ilçede saha vadeden bir teklif yolu hesaba katmamıştır.