Çeşme’de Ev Alırken Dedektif: İlanı Gösteren Kişi Kim

Görmeden alınan evde en büyük boşluk evin kendisi değil, ilanı gösteren kişidir. Satıcı mı, satıcının yakını mı, bir aracı mı; satıcı adına konuşuyorsa bunu gösteren bir belgesi var mı? Ovacık’ta ya da Dalyan’da ilana bakan İstanbul’daki alıcının ilk sorusu bu olmalı, çünkü evin kendisi hakkında söylenen her şey bu kişinin ağzından çıkıyor. Biz o kişiyi tanımaya, gösterdiği yeri ilanla karşılaştırmaya ve kurumun söyleyeceği şeyleri kurumuna bırakmaya çalışırız.

İlan adresi neden sokak söylemez

Çeşme’de ilan adresi mahalle, mevki ve site adından oluşur; sokak yazmaz. Oysa ilçede sokakların neredeyse tamamı sayıyla anılır, dört haneli ve beş haneli bantlar ayrı bölgelere düşer ve bir hanelik fark komşu mahalleye çıkar. İlanda “Dalyan Cumhuriyet” yazıyorsa bu Dalyan yolu üzerindeki Cumhuriyet Mahallesi’dir, Dalyan Mahallesi değildir; “Ayayorgi” yazıyorsa bir mahalle değil, Dalyan ile Sakarya mahallelerine yayılan bir mevkidir. Uzaktan bakan alıcı için ilk iş ilanı resmî bir mahalle ve sokak numarasına çevirmektir; çevrilemeyen ilanın yeri gösterilmeden kesinleşmez.

Bu çeviri işi alıcıya küçük görünür, ama görmeden alanın en sık takıldığı yer burasıdır: Tapuda yazan parsel ile ilanda anlatılan yer aynı olmayabilir, iki komşu parsel aynı site adını taşıyabilir, “deniz manzaralı” denen villa sitenin arka sırasında çıkabilir. Yerinde bir kez durulduğunda bunların hepsi görülür ve yazılır.

Gösteren kişi

Üç ihtimal var. Malik gösteriyorsa tapu kaydını alıcı olarak siz tapudan istersiniz; gösterenin adı ile kayıttaki ad sizin elinizde karşılaştırılır. Yakını gösteriyorsa aynı şey, bir de “adına konuşma” sorusu eklenir. Aracı gösteriyorsa aracının satıcıyla bir bağı olmalı; bu bağın belgesini aracı size gösterir, kurumuna siz sorarsınız.

Bizim payımız bu belgelerin dışındadır: Gösteren kişinin Çeşme’de görülebilen bir iş yeri ya da evi var mı, aynı kişi başka ilanları da mı gösteriyor, gösterilen ev ile ilanda yazan yer aynı bina mı, kapıda ve sokakta ilanla çelişen bir şey var mı. Gösteren kişiyle görüşülmüyorsa raporda onun hakkında yazılan tek şey, gösterdiği yerin ilanla uyuşup uyuşmadığıdır.

Satıcı adına konuşan yakın en zor durumdur. “Abimin evi, o İstanbul’da, ben gösteriyorum” cümlesi doğru da olabilir, satıcının haberi olmayan bir satış girişimi de. Biz bu cümleyi doğrulamayız; sizin tapu kaydı ve vekâlet üzerinden doğrulayacağınız şeyi yerinde desteklemek için gösteren kişinin o evle görünür bağına bakarız: Evin anahtarı onda mı, eve kendi girip çıkıyor mu, komşu evlerde tanınıyor gibi mi davranıyor. Bunlar yorum değil, görülen şeylerdir.

Kim neyi söyler

Tablonun ortası alıcının işi, sağ sütunu bizim. İkisi birbirinin yerine geçmez; tapu kaydı yerde ne olduğunu söylemez, yerde görülen de tapuyu doğrulamaz.

Site içinde daire

Çeşme’de görmeden alınan evlerin çoğu site içinde. Site, alıcı için iki soru getirir: Yönetim ve aidat düzgün mü, kışın site bakılıyor mu. İlkinin cevabı yönetimin defterinde ve alıcının sorusundadır. İkincisi dışarıdan görülür: Kış mevsiminde sitenin girişi, bahçesi, havuzu ve yolları bakımlı mı, güvenlik kulübesinde biri var mı, otoparkta kaç araba duruyor. Site kapısından içeri girmeden görülen bu kadardır; dairenin kendisi, kapıdan ötesi, raporda yoktur.

Ovacık’ta ve Dalyan’da ne değişir

Ovacık’ın güneyinde tescil etapları var; son tescil bu yıl yapıldı ve parsel sınırları Bakanlığın sorgulama sayfasında duruyor. Tescilin tapudaki izi beyanlar hanesindeki şerhtir; Çeşme’de bu şerhin “doğal sit alanında kalmaktadır” biçiminde yazıldığı görüldü. Ovacık’ta “arsa” ya da “bağ evi” diye gösterilen bir yerde ilk sorulacak şey bu şerhin olup olmadığıdır; derecesini ve ne anlama geldiğini kurum söyler, biz söylemeyiz.

Dalyan ve Sakarya kıyısında ise plan durumu son iki yılda birden çok kez askıya çıktı ve yenilendi. Burada “planı var” cümlesi ay bazında eskir; ilanın tarihi ile askının tarihi karşılaştırılmadan söylenen her şey eksik kalır. Biz askı tarihini değil, yerde bugün ne olduğunu yazarız: Yol var mı, altyapı çekilmiş mi, komşu parsellerde inşaat var mı.

Nerede dururuz

Tapu, plan, sit ve kıyı sorularının cevabı kurumdadır; satıcının ya da aracının sözü o cevabın yerine geçmez. Bizim payımız üç şeydir: gösteren kişi, gösterilen yerde bugün ne olduğu ve ilan ile yerin uyuşup uyuşmadığı. Yatırım tavsiyesi vermeyiz; ev alınır ya da alınmaz demeyiz. Uzaktan ev ve arsa işinde raporun sonunda yazan şey, sizin İstanbul’dan göremediğiniz kısımdır.

Plan vaadiyle satılan arsalar için ayrı bir ölçü var; o sözün nereden sorulacağı askı yazısında anlatılıyor.

Görüşmede ne sorulur

İlanın bağlantısı, gösteren kişinin size verdiği ad ve telefon, evi hangi tarihte görmeye çağrıldığınız. Bu üçü varsa biz o tarihten önce yerde oluruz; siz geldiğinizde ya da gelmediğinizde, evin dışı hakkında söylenenlerin ne kadarının doğru olduğunu bilirsiniz. Ön görüşme telefonla yapılır; görmeden alan birinin bizi de görmeden çalıştırması olağan olan şeydir.